کشاورزی واقتصاد

گزنه از طریق کاشت دانه و یا با کاشت قطعات ریشه دار گیاه تکثیر می شود(1).

گزنه هاغذای گیاهی انحصاری لاروچندگونه پروانه ازجمله پروانه طاووسیPeacock Butterfly (2) یا لاک لاک پشتی کوچک بوده ونیز توسط لاروبعضی حشرات از جمله Angle Shades ،Buff Ermine ، Dot Moth ، The Flame ،The Gothic ، Grey Pug خورده می شوند. ریشه گزنه نیزگاهی توسط لارو Hepialus humuli مورداستفاده است.

گزنه بعد از پخته شدن، طعمی شبیه اسفناج دارد وسرشار از ویتامین های A ،C ،D ، آهن، پتاسیم، منگنزوکلسیم است.سرخ پوستان آمریکا این گیاه را می کاشتند و در بهاریعنی وقتی گیاهان دیگر کمیاب بودند در تهیه غذا مورد استفاده قرار می دادند(3). شستن گزنه با آب یا پختن آن سبب می شود مواد شیمیایی گزنده گیاه از بین برود. پس ازآنکه گزنه وارد مرحله گل دادن وایجاد دانه شد، دربرگها ذرات مولد خا رشی به وجود می آید که سیستولیت Cystolith نام دارند وسبب آغالش مجرای ادرارمی گردند(3). گزنه دراوج فصل خود حا وی تا25% پروتئین دروزن خشک است که برای گیاهی با برگ سبز، بالا است(4). برگ های جوان گزنه خوراکی بوده وبه عنوان سبزی آش مورد استفاده اند، می توان برگهای گزنه راخشک کرد وبرای تهیه تیزان مورد استفاده قرار داد. درتهیه تیزان ازگل های گزنه نیز استفاده می شود.

درتصویرفوق غذایی حاوی گزنه مشاهده می شود

استفاده ازگزنه درخوراک ارزن

ازگزنه می توان درانواع غذاها مانند پولنتا Polenta وپستو Pesto استفاده کرد. سوپ گزنه، رایج ترین مورد استفاده ازگیاه به ویژه درشمال وشرق اروپا است.
گاهی ازگزنه در تهیه پنیراستفاده می شود مثل پنیر یارگ Yarg (5) ویا برای طعم دادن به انواع پنیرهای گودا Gouda (6) مورد استفاده قرار می گیرد.

درنپال ودرمنطقه کومائون Kumaon درشمال هند، گزنه را شِشنو Shishnu می نامند ودر تهیه غذا به کارمی گیرند.

درانگلیس، درشهر دورست  Dorset   هرساله مسابقه قهرمانی خوردن گزنه برگزار می شود. شرکت کنندگان دراین مسابقه می کوشند هرچه بیشترگیاه خام رابخورند. به شرکت کنندگان ساقه  های60سانتی متری گزنه داده می شود. تا برگهای آن را کنده وبخورند. هرکه درزمان ثابت بیشتر بتواند برگ راکنده وبخورد برنده مسابقه است. تاریخ شروع این مسابقه به سال1986بازمی گردد. درآن زمان دو کشاورزهمسایه برای حل وفصل نزاع خود درمورد بد ترین نوع آلود گی گزنه، از این راه، یعنی خوردن برگ های گزنه استفاده کرده بودند(7و8).

شربت گزنه، نوشابه ای سبک است که ازمحلول آب وقند تصفیه شده وبرگ های گزنه درتهیه آن استفاده می شود. استفاده ازا ین شربت درشمال غرب اروپا سابقه تاریخی دارد اما دستورتهیه شربت گزنه به دوران روم باستان می رسد.این شربت معطراست ووقتی با آب دارای سودا مخلوط شود، خستگی را رفع می کند. برای تهیه این شربت، برگ های گزنه را درمحلول غلیظ قند می خیسانند تا آب، عطروطعم گزنه را بگیرد. سپس برگ ها را بیرون آورده وچند قطره آب لیموترش به آن می افزایند تا طعم شربت حفظ شود.

این شربت ها دربعضی نقاط به صورت بسیار غلیظ عرضه می شود و یک بطری آن برای تهیه 5/5 لیتر نوشابه کافی است.

شاخه های جوان گزنه درشت خوردنی است وپس از چیدن وخشک کردن درترکیب غذای طیور استفاده می شود و نیزغذای خوبی برای گاوان شیرده می باشد. ازبرگ های جوان گزنه، نظیراسفناج استفاده می شود وازگل های آن قبل ازرسیدن میوه به صورت له شده مخلوط با تخم مرغ پخته برای تغذیه جوجه پرندگان استفاده می گردد(1).

استفاده ازگزنه درنساجی:

ساقه گزنه حاوی الیاف است که مانند کتان مورد استفاده بوده و با همان فرآیند تولید می شود. به خلاف پنبه، گزنه را می توان بدون استفاده ازحشره کش به آسانی پرورش داد. اما الیاف گزنه زبرترمی باشند(9).

درسالهای اخیر، یک شرکت آلمانی تولید تجارتی منسوجات ازجنس گزنه را آغازکرده است.

ازگزنه می توان درتولید رنگ استفاده کرد. ازریشه گزنه رنگ زرد وازبرگ ها زرد مایل به سبزبه دست می آید(10).

منظره ای ازقطع ساقه گزنه .رنگ مقطع زرد روشن است .

نمای طولی قطع ساقه دریک گره.

گزنه وباغبانی:

علاوه برآنکه ازگزنه می توان درجهت گرد آمدن حشرات سودمند استفاده کرد، درباغ های گیاهی دارای تعدادی موارد استفاده سودمند نیزهست.

رشد گزنه دریک خاک، نشانه حاصلخیز بودن خاک (به ویژه ازنظر فسفر) واشکال ازنظرکشاورزی است(11و12)

گزنه حاوی مقدارزیادی نیتروژن است و به این جهت به عنوان فعال کننده کمپوست(13) مورداستفاده است و یا می توان از آن درتهیه کود مایع استفاده نمود که اگر چه تا حدی میزان فسفات آن کم است ولی از نظر منیزیم، گوگرد وآهن غنی است(14و15).

نمایی از پرزهای گزنه که سفید رنگ هستند.

گزنه یکی از گیاهانی است که قادر به تحمل و رشد درخاک مملو از کود ماکیان است.

نتایج تجربیات اخیرنشان می دهد که گزنه را می توان به عنوان یک گیاه همراه استفاده کرد(16).

گزنه سمت چپ نروسمت راست ماده است.

ممکن است گزنه به عنوان علف هرز مشکل زا باشد ودروکردن آن سبب متراکم شدن گیاه شود(17).کشت وزرع منظم ودائمی به شدت از تعداد گیاه خواهد کاست، استفاده از داروهای علف کش مثل 2-4- D وگلیفوزات ازاقدامات کنترلی موثرخواهد بود(17).

ازگزنه، کلروفیل تهیه می کنند. ازکلروفیل دردرمان بیماری های خونی، تب زرد ودرصنعت برای رنگ کردن صابون،روغن ها وعطرها استفاده می شود(18).

 

منابع

1- معارف گیاهی حسین میرحیدردوره 8جلدی ج6چاپ چهارم1382دفترنشرفرهنگ اسلامی.

2- Heiko Bellmann: Der Neue Kosmos Schmetterlingsführer, Schmetterlinge, Raupen und Futterpflanzen, pg. 170, Frankh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 2003, ISBN 3-440-09330-1

3- Gregory L. Tilford, Edible and Medicinal Plants of the West, ISBN 0-87842-359-1

4- Hughes (2006), "The dietary potential of the common nettle", Journal of the Science of Food and Agriculture, 31:12 p 1279

5- "Lynher Dairies Nettles & Garlic". Lynherdairies.co.uk

6- "Gouda Cheese with Stinging Nettles: Cooking Terms". RecipeTips.com.

7- BBC Dorset report on world nettle eating championships

8- Daily Telegraph item about world nettle eating championships.

9- "Student shows off nettle knickers". BBC News. July 1, 2004.

10- Piers Warren, 101 uses for Stinging Nettles (2006), p 65, ISBN 095418999X. Google Books

11- "Indicator Weeds and Soil Conditions at". Garden-helper.com.

12- "virtual-herb-walk". Herbalpractitioner.com. 24

13- "h2g2 - Stinging Nettles". BBC DNA

14- Pears, Pauline, et al. HDRA Encyclopedia Of Organic Gardening, pp207, Dorling Kindersley Ltd, London, 2005.

15- "Compost Teas vs Other Teas and Extracts". Ciwmb.ca.gov.

16- "2009 | Plants | GardenWise". Gardenwiseonline.ca.

17- 29. Wood Powell Anderson (1999). Perennial weeds: characteristics and identification of selected herbaceous species. Wiley-Blackwell. pp. 25–. ISBN 9780813825205.

18- گیاهان دارویی دکترعلی زرگری دوره4جلدی ج4چاپ چهارم 1368 انتشارات دانشگاه تهران   

 

 

 

 

Back